Chirurgia naczyniowa – czym się zajmuje? Zakres i metody

Chirurgia naczyniowa – czym się zajmuje?

Ból nóg, pajączki czy uczucie ciężkości to dolegliwości, które często wskazują na problemy z krążeniem. Właśnie wtedy z pomocą przychodzi chirurgia naczyniowa. Czym się zajmuje ta dziedzina medycyny, jakie schorzenia leczy i kiedy warto udać się do specjalisty?

Czym zajmuje się chirurg naczyniowy?

Chirurg naczyniowy to specjalista, który diagnozuje i leczy schorzenia układu krwionośnego (tętnic, żył) oraz limfatycznego.

W swojej praktyce łączy on zarówno metody zachowawcze, jak i zaawansowane zabiegi chirurgiczne. Zależnie od problemu, może udrażniać zwężone naczynia, usuwać żylaki, operować tętniaki, a w przypadku nieodwracalnych uszkodzeń – wszczepiać protezy naczyniowe, ratując zdrowie, a nierzadko i życie pacjenta.

Choroby, które leczy lekarz naczyniowy

Do najczęstszych schorzeń, którymi zajmuje się chirurg naczyniowy, należą:

• Miażdżyca – przewlekła choroba, która polega na zwężaniu lub zamykaniu tętnic przez odkładające się w nich blaszki miażdżycowe. Proces ten może dotyczyć różnych części organizmu, prowadząc do niedokrwienia kończyn dolnych, udaru mózgu (przy zwężeniu tętnic szyjnych) czy niedokrwienia narządów jamy brzusznej.
• Tętniaki – niebezpieczne, odcinkowe poszerzenia tętnic, najczęściej aorty brzusznej lub piersiowej. Ich pęknięcie stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.
• Choroby żył – w tym powszechnie występujące żylaki kończyn dolnych, przewlekła niewydolność żylna oraz groźna dla życia zakrzepica żył głębokich, która może prowadzić do zatorowości płucnej.
• Zespół stopy cukrzycowej – powikłanie cukrzycy, w którym zaburzenia krążenia i uszkodzenie nerwów prowadzą do powstawania trudnogojących się ran i owrzodzeń na stopach.
• Niedrożności i zwężenia tętnic – ostre lub przewlekłe stany zablokowania przepływu krwi, które wymagają pilnej interwencji, by uratować kończynę lub narząd.

Chirurg naczyniowy interweniuje również w przypadkach urazów, nowotworów czy chorób zapalnych układu naczyniowego, a jego celem jest przywrócenie prawidłowego krążenia i poprawa jakości życia pacjenta.

Warto wiedzieć!

Chirurgia naczyniowa to dziedzina, która nie ogranicza się wyłącznie do operacji. Obejmuje również nowoczesne, małoinwazyjne metody leczenia, takie jak zabiegi endowaskularne czy laseroterapia. Dzięki nim pacjenci mogą szybciej wracać do aktywności i cieszyć się lepszą jakością życia – podkreśla dr n. med. Adam Zieliński, Flebolog, Chirurg Naczyniowy z kliniki DoktorA.

Jakie są metody leczenia stosowane w chirurgii naczyniowej?

Współczesna chirurgia naczyniowa dysponuje wieloma metodami leczenia, które dobiera się indywidualnie w zależności od rodzaju i zaawansowania choroby oraz ogólnego stanu pacjenta.

Podejście do leczenia można podzielić na kilka głównych kategorii:

• Terapia zachowawcza i farmakoterapia – to podstawa leczenia wielu schorzeń żylnych. Obejmuje między innymi kompresjoterapię, czyli stosowanie specjalistycznych pończoch lub bandaży uciskowych, które wspomagają odpływ krwi z kończyn.
• Metody małoinwazyjne (wewnątrznaczyniowe) – zrewolucjonizowały leczenie chorób naczyniowych, pozwalając na skuteczną interwencję przy minimalnym obciążeniu dla pacjenta. Do najpopularniejszych należą:
  • Skleroterapia: popularna metoda leczenia żylaków i pajączków, polegająca na wstrzyknięciu do zmienionego chorobowo naczynia preparatu (w formie roztworu lub pianki), który powoduje jego zamknięcie i zwłóknienie.
  • Leczenie laserowe (EVLT): przez niewielkie nacięcie wprowadza się do żyły światłowód lasera, którego energia cieplna zamyka naczynie od wewnątrz.
  • Angioplastyka balonowa i implantacja stentów: to metoda stosowana w leczeniu zwężonych lub niedrożnych tętnic.
• Klasyczne leczenie operacyjne – jest konieczne w zaawansowanych stadiach chorób lub w sytuacjach nagłych. Przykłady takich zabiegów to:
  • Pomostowanie tętnic (bypass): polega na wszczepieniu pomostu naczyniowego (z własnej żyły pacjenta lub materiału syntetycznego), który omija niedrożny fragment tętnicy, przywracając krążenie.
  • Trombektomia: chirurgiczne usunięcie skrzepliny z naczynia krwionośnego.
  • Flebektomia: tradycyjna metoda usuwania żylaków poprzez ich wycięcie z niewielkich nacięć skórnych.

Chirurg naczyniowy sięga również po inne techniki, takie jak embolizacja (celowe zamknięcie naczynia) czy leczenie trombolityczne (farmakologiczne rozpuszczanie zakrzepów).

Diagnostyka chorób naczyniowych

Dobór odpowiedniej metody leczenia jest niemożliwy bez precyzyjnej diagnostyki. Podstawowym i najważniejszym badaniem w diagnostyce chorób naczyniowych jest USG Doppler. To bezbolesna i nieinwazyjna metoda, która pozwala na:

• ocenę przepływu krwi w czasie rzeczywistym,
• wykrycie zwężeń, niedrożności, zakrzepów i tętniaków,
• precyzyjną lokalizację zmian chorobowych i ocenę ich zaawansowania.

Wczesne wykrycie nieprawidłowości umożliwia wdrożenie leczenia zapobiegającego groźnym powikłaniom, takim jak zatorowość płucna, udar mózgu czy krytyczne niedokrwienie kończyn.

Jakie są objawy wskazujące na problemy z układem naczyniowym?

Warto zwracać uwagę na sygnały ostrzegawcze wysyłane przez organizm – wczesne rozpoznanie objawów i konsultacja ze specjalistą mogą zapobiec poważnym konsekwencjom chorób naczyniowych.

Do najczęstszych objawów, które mogą świadczyć o problemach z układem krążenia, należą:

• Dolegliwości w obrębie nóg: przewlekły ból (zwłaszcza podczas chodzenia), uczucie ciężkości, mrowienie, drętwienie, obrzęki (głównie wokół kostek), skurcze mięśni oraz chłodniejsza skóra na jednej z kończyn.
• Zmiany skórne: żylaki (poszerzone, kręte żyły), pajączki naczyniowe, zaczerwienienia, sine przebarwienia oraz trudno gojące się rany lub owrzodzenia.

Choroby naczyniowe mogą dawać również objawy ogólnoustrojowe. Nagły ból w klatce piersiowej lub duszności mogą sygnalizować zator tętnicy płucnej, a nagłe osłabienie, trudności w mówieniu, czy zaburzenia równowagi – przejściowy atak niedokrwienny (TIA).

Czynniki ryzyka chorób naczyniowych

Na rozwój chorób naczyniowych wpływa wiele czynników, które można podzielić na dwie główne grupy:

• Czynniki niemodyfikowalne (niezależne od nas):
  • Predyspozycje genetyczne: wyższe ryzyko, jeśli w rodzinie występowały przypadki żylaki, miażdżyca czy tętniaki.
  • Wiek: z wiekiem naczynia krwionośne tracą elastyczność.
  • Płeć: kobiety są statystycznie bardziej narażone na niektóre schorzenia (np. z powodu zmian hormonalnych).
• Czynniki modyfikowalne (związane ze stylem życia i stanem zdrowia):
  • Brak aktywności fizycznej oraz praca w pozycji siedzącej lub stojącej.
  • Nieprawidłowa dieta, prowadząca do nadwagi i otyłości.
  • Palenie papierosów, które uszkadza ściany naczyń krwionośnych.
  • Nadużywanie alkoholu.
  • Inne stany i schorzenia: ciąża, niektóre choroby hormonalne, przebyta zakrzepica żylna, deformacje stóp (np. płaskostopie).

Źródła:

• Ciostek P., Chirurgia naczyniowa, [w:] Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2022, Medycyna Praktyczna, Kraków 2022.
• Staniszewski R., Nowoczesne metody leczenia chorób naczyń w chirurgii naczyniowej, „Chirurgia Polska” 2019; 21(2): 45–52.